Teksty naukowe i popularnonaukowe

 

J. Jernajczyk: Ziarna myśli – o własnościach dyskretnych form reprezentacji informacji

[w:] Problemy filozofii matematyki i informatyki, red. R. Murawski, J. Woleński, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2018, ISBN 978-83-232-3272-8.

Abstrakt PL: Efektywność współczesnego zapisu cyfrowego nie podlega dyskusji. Znamy dobrze jego możliwości; świadomi też jesteśmy jego ograniczeń. W niniejszym rozdziale skupiam się na innych formach dyskretnej reprezentacji informacji – tych, które odgrywają kluczową rolę w obszarze kultury i sztuki. Przyglądam się potencjałowi twórczemu zawartemu w alfabecie oraz własnościom statycznych i dynamicznych obrazów cyfrowych. W tekście poruszone zostały między innymi następujące zagadnienia: analiza twórczej mocy alfabetu (Arystoteles, Lukrecjusz, Jorge Luis Borges), intuicje wizualne poprzedzające pojawienie się matrycy cyfrowej (Leon Battista Alberti i velum, neoimpresjonizm, neoplastycyzm, Ryszard Winiarski), potencjał i ograniczenia dyskretnej reprezentacji obrazów (wariacje z powtórzeniami, liczba wariantów w montażu filmowym, stratność zapisu, aliasing, efekt koła dyliżansu), teorie dyskretnej struktury pojęć (William James, Henri Bergson i kinematograficzny mechanizm myślenia).


J. Jernajczyk, B. Skowron: Circle and sphere – geometrical speculations in philosophy

[w:] Mathematical Transsgrestions 2015, red. P. Błaszczyk, B. Pieronkiewicz, Universitas, Kraków 2018,
ISBN 97883-242-3196-6.

Abstrakt PL: Koło i kula w spekulacjach filozoficznych występują jako symbole doskonałości, jako metafory boskości, jako modele wieczności a także jako przybliżenia istotnych własności aktów poznawczych. Ich geometria stanowi również pretekst do spekulacji wizualnych o charakterze artystycznym. W niniejszym artykule omawiamy wybrane metafory oparte na kole oraz kuli, odnoszące się zarówno do zagadnień ontologicznych jaki i epistemologicznych, dotyczących różnych modeli wiedzy i procesu poznania.


J. Jernajczyk: Ruch z bezruchu – rozważania o mechanizmie powstawania ruchomego obrazu

[w:] Obraz poruszony / A picture set in motion, red. W. Gołuch, J. Jernajczyk, Wrocław 2016,
ISBN 978-83-65638-18-2.

Abstrakt PL: W filmie, jak i we wszystkich innych mediach posługujących się dynamicznym obrazem, złudzenie ruchu pojawia się w wyniku szybkiej projekcji uporządkowanej sekwencji statycznych kadrów. Ruch, a w zasadzie jego iluzja, wyłania się więc z bezruchu. Analizę tego paradoksalnego zjawiska rozpoczynamy od rozróżnienia pojęć ciągłości oraz dyskretności i wprowadzenia definicji dyskretnej iluzji ruchu. Śledzimy historię naukowo-artystycznych prób odtworzenia ruchu fizycznego i omawiamy podstawowe własności percepcji wzrokowej, dzięki którym możliwe jest powstawanie iluzji ruchu. Rozważania dotyczące własności ruchomego obrazu prowadzą nas do pytań o naturę ruchu oraz innych fundamentów rzeczywistości fizycznej – czasu i przestrzeni. Rozważaniom teoretycznym towarzyszy prezentacja realizacji artystycznych, których autorzy nie tylko posługują się obrazem ruchomym, ale również w świadomy i twórczy sposób odnoszą się do mechanizmu jego powstawania.


J. Jernajczyk: Irrational images – the visualization of abstract mathematical terms

„MATHEMATICA APPLICANDA” Vol 43, No 2 (2015).

Abstrakt PL: W niniejszym artykule chcemy zwrócić uwagę na potencjał poznawczy drzemiący w obrazie oraz w posługującej się nim sztuce. Skupimy się tu na wizualizacji podstawowych obiektów matematycznych, jakimi są liczby niewymierne. Punktem wyjścia będzie dla nas łatwy i intuicyjny przypadek pierwiastka kwadratowego z dwóch, dostrzeżony w przekątnej kwadratu. Następnie przyjrzymy się złotej proporcji, ukrytej w pięciokącie foremnym. Przy wizualizacji niewymiernej liczby φ posłużymy się zapętloną, niekończąca się animacją. W końcu pochylimy się nad słynną liczbą Pi i zaproponujemy próbę jej czysto wizualnego przedstawienia. W ostatniej części artykułu zastanowimy się nad możliwością wskazywania wymiernych i niewymiernych liczb rzeczywistych, reprezentowanych przez bezwymiarowe punkty na prostej. Spróbujemy również przedstawić na płaszczyźnie prostą, która jak wiadomo ma długość, lecz nie ma szerokości. Powyższe zagadnienia pozwolą nam dostrzec, w jakim stopniu matematyka może być inspiracją dla sztuki, a także w jaki sposób sztuka może przybliżać i wyjaśniać zagadnienia matematyki.


Visual Thinking – Visual Culture – Visual PedagogyJ. Jernajczyk: Thinking in Images: The Role of Digital Media in Popularizing Science

[w:] Visual Thinking – Visual Culture – Visual Pedagogy, red. H. Rarot, M. Śniadkowski, Politechnika Lubelska, ss. 31-40, Lublin 2014, ISBN 978-83-7947-125-6.

Abstrakt PL: Artykuł ten skupia się na poznawczej funkcji obrazu oraz roli, jaką wyobraźnia wzrokowa odgrywa w edukacji i popularyzacji nauki. Przyjrzymy się możliwościom, jakie na tym polu stwarzają współczesne, ruchome i programowalne media cyfrowe. Stanowią one niezwykle skuteczne, lecz wciąż nie w pełni wykorzystywane narzędzie przybliżania złożonych zagadnień naukowych. Omówione tu zostaną zarówno przykłady wizualizacji o charakterze dydaktycznym, jak i prace artystyczne, które w sposób twórczy odnoszą się do klasycznych problemów matematyki, fizyki i filozofii.

 


NiB-2013J. Jernajczyk: Stratne reprezentacje nadmiarowej rzeczywistości

[w:] Nadmiar i Brak / Excess & Lack, red. Ł. Huculak, B. Skowron, J. Jernajczyk, K. Dąbrowska, M. Zakrzewska, R. Zarzycki, Wrocław 2013, ISBN 978-83-64419-09-6.

Abstrakt PL: Wszelkie znane nam obrazy są stratne względem tego co reprezentują. Dotyczy to zarówno obrazów wyobrażonych, jak i tych utrwalonych w materii bądź w pamięci; obrazów statycznych oraz ruchomych. Nigdy nie doświadczamy świata w sposób pełny, między innymi dlatego, że nasza percepcja zmysłowa ma charakter dyskretny. Taki też nieciągły, a co za tym idzie stratny charakter ma najdoskonalsza znana nam metoda zapisu obrazu – obraz cyfrowy. Warto postawić pytanie: ile tracimy ze świata, decydując się lub raczej będąc skazanymi na jego dyskretne reprezentacje?


Racjonalia-coverJ. Jernajczyk: Portrety przypadku

„Racjonalia. Z punktu widzenia humanistyki” 2013, nr 3.

Abstrakt: Naukową refleksję nad zagadnieniem przypadku zwykło się utożsamiać z matematyką czy filozofią. W niniejszej pracy spojrzymy na ten problem z perspektywy sztuk wizualnych. Historia filozofii i nauki pokazuje, iż pojęcie przypadku rozumiane było na wiele różnych sposobów. Także dzisiaj można wyodrębnić przynajmniej trzy jego odmienne ujęcia: 1) przypadek obiektywny – kiedy uznajemy, że zdarzenia losowe faktycznie występują w przyrodzie, 2) przypadek subiektywny – kiedy to, co uznajemy za losowe wynika z braku dostatecznej wiedzy na temat możliwych zdarzeń, oraz 3) przypadek dynamiczny – kiedy losowość pojawia się w wyniku złożonych interakcji w zdeterminowanych układach. Wydaje się, iż wszystkie te oblicza przypadku mają swoje odzwierciedlenie również w sztuce. Odnajdujemy je w twórczość wielkich mistrzów (Leonarda da Vinci, Maxa Ernsta, André Massona, Marcela Duchampa, Jacksona Pollocka, Ryszarda Winiarskiego) a także w dziełach sztuki współczesnej.


Tekstoteka-Filozoficzna-nr-02-2013J. Jernajczyk: Archeologia dyskretnej iluzji ruchu

„Tekstoteka filozoficzna” 2013, nr 2.

Abstrakt: Dlaczego na powstanie filmu, czy też innej, bardziej pierwotnej, mechanicznej formy reprezentacji ruchu ludzkość musiała czekać tak długo? Próba udzielenia odpowiedzi na to kluczowe dla niniejszej pracy pytanie skieruje nas w stronę filozofii Henri Bergsona i Wiliama Jamesa, w szczególności do zaproponowanej przez Bergsona koncepcji kinematograficznego mechanizmu myślenia. Ta z kolei cofnie nas do starożytności, do aporii Zenona z Elei. Ze szczególną uwagą przyjrzymy się argumentowi zwanemu Strzałą, w którym zawarta już została idea tworzenia iluzji ruchu z nieruchomych obrazów. Syntetyczne spojrzenie na intelektualne osiągnięcia starożytnych: matematykę, technikę, filozofię oraz estetykę, pozwoli nam zastanowić się jakie czynniki mogły sprawić, że nie skierowali oni swej myśli w stronę mechanicznego odtwarzania ruchu, mimo, iż wszystkie potrzebne do tego elementy, jak się wydaje, były już w ich zasięgu.


AIASJ. Jernajczyk: Kłopotliwa prosta

[w:] TRACES IN SPACES – AIAS workshops and symposium 2011, red. B. Ludwiczak, A. Trzuskolas, Wrocław, 2011, ISBN 978-83-60520-70-3.

Abstrakt PL: Znaczna część projektów artystycznych zaczyna się od narysowania prostej kreski. Rzadko uświadamiamy sobie jak wielu problemów dotykamy rysując linię prostą. Chciałbym zwrócić uwagę na kilka takich nietrywialnych zagadnień, których rozwiązania należy szukać w geometrii oraz teorii mnogości. Próba policzenia liczby punktów znajdujących się na choćby najkrótszym odcinku prowadzi wprost do pojęcia zbiorów nieprzeliczalnych. Wykreślenie odpowiednio długiej linii prostej przenosi nas z kolei w obszar geometrii nieeuklidesowych. Chęć zmierzenia długości nieregularnej krawędzi linii powiększonej pod mikroskopem otwiera przed nami świat geometrii fraktalnych. W końcu analiza ruchu ręki kreślącej linię prostą pozwala zrozumieć różnice między zjawiskami ciągłymi i dyskretnymi. Artysta szkicujący prostą często nie zdaje sobie sprawy, że już znalazł się u progu współczesnej nauki.


spindleM. Łątka, A. Kozik, J. Jernajczyk, B. West, W. Jernajczyk: Wavelet mapping of sleep spindles
in young patients
with epilepsy

„Journal of Physiology and Pharmacology” Vol. 56, Supplement IV, september 2005.

Abstrakt: Using the wavelet mapping of sleep spindles we investigated influence of focal epilepsy on spindle generation. We found that the maximum of sleep spindle intensity is usually localized away from the epileptic focus. We discuss the possibility of the application of wavelet mapping for localization of epileptic foci prior to epileptic neurosurgery.